โดย อ.พงษ์พันธ์ วงศ์หนองเตย (อ.พัลลาส)
ประวัติศาสตร์การกุมกันของดาวพฤหัสและดาวยูเรนัส
ก่อนจะไปดูว่า การกุมกันของดาวคู่นี้ในเดือนเมษายน 2024 จะเกิดผลอย่างไร เราขอมองย้อนกลับไปดูเรื่องราวในอดีตที่ผ่านมา เพื่อจะได้เห็นผลกระทบที่เกิดขึ้นจริง ซึ่งจะทำให้เรามองภาพในอนาคตได้ชัดเจนขึ้น
3 เมษายน 1513 ขณะที่ดาวพฤหัสกุมกับดาวยูเรนัส ที่ราศีเมษ ราศีแห่งการบุกเบิก นักสำรวจ พอนซ์ เดอ ลีออง ชาวสเปน เดินเรือไปขึ้นฝั่งที่ฟลอริดา ใกล้กับแหลมคานาเวรัล ที่เป็นฐานส่งจรวดของสหรัฐอเมริกาในยุคปัจจุบัน
หลังจากที่ดาวพฤหัสกุมดาวยูเรนัสอีก 33 รอบ พอถึงวันที่ 20 กรกฎาคม 1969 ดาวพฤหัสกุมดาวยูเรนัสที่ตำแหน่ง 0 องศา ราศีตุล ราศีแห่งการจับมือร่วมกันและความสวยงาม นีล อาร์มสตรอง ได้เหยียบลงพื้นผิวดวงจันทร์ ด้วยกระสวยอวกาศที่ยิงจากแหลมคานาเวอรัล สหรัฐอเมริกา ภาพดาวโลกที่งดงามที่ถ่ายจากยานอพอลโล 11 ที่กำลังโคจรรอบดวงจันทร์ก็ปรากฏให้มนุษย์ได้เห็น

การกุมกันของดาวพฤหัสและดาวยูเรนัส ในราศีมิถุน เมื่อปี 1609 ตรงกับเหตุการณ์สำคัญทางวิทยาศาสตร์อย่างน้อย 2 เรื่อง คือ เรื่องแรก โจฮันเนส เคปเลอร์ ได้ตีพิมพ์หนังสือ Astronomica Nova ในปี 1609 หนังสือเล่มนี้เปิดเผยกฎของเคปเลอร์ ที่อธิบายและคำนวณการโคจรของดาวเคราะห์ที่สำคัญ 2 ข้อ นั่นคือ ดาวเคราะห์โคจรรอบดวงอาทิตย์เป็นรูปวงรี และเวลาที่ดาวเคราะห์ใช้โคจรรอบดวงอาทิตย์ คาบเวลาเท่ากันจะกวาดได้พื้นที่เท่ากัน และเรื่องที่สองคือ กาลิเลโอ ได้ส่องกล้องโทรทรรศน์ค้นพบดวงจันทร์ของดาวพฤหัส เมื่อ 7 มกราคม 1610

ปี 1831 มีเหตุการณ์สำคัญทางวิทยาศาสตร์ 2 เรื่อง เรื่องแรก ไมเคิล ฟาราเดย์ ชาวอังกฤษ ได้ค้นพบการเหนี่ยวนำแม่เหล็กทำให้เกิดกระแสไฟฟ้าเป็นครั้งแรก และอีกเรื่องหนึ่งคือ ชาร์ลส์ ดาร์วิน ชาวอังกฤษ ออกเดินทางด้วยเรือหลวง Beagle หลังจากดาวพฤหัสกุมดาวยูเรนัสในราศีกุมภ์ ต่อมา เมื่อดาวคู่นี้พบกันเป็นรอบที่สองหลังจากการเดินเรือครั้งนั้น ผลงานทฤษฎีวิวัฒนาการของดาร์วิน ก็ได้นำเสนอต่อโลกวิชาการ เมื่อ 1 กรกฎาคม 1858 หลังจากดาวคู่นี้กุมกันสนิทในราศีพฤษภเมื่อ 23 พฤษภาคม 1858 เดือนกว่า ๆ เท่านั้น

การกุมกันของดาวคู่นี้เมื่อปี 1900 ในราศีธนู ตรงกับปีที่ มักซ์ พลังค์ ตีพิมพ์ผลงานเกี่ยวกับควอนตัมฟิสิกส์ พาโลกวิทยาศาสตร์ข้ามจากกลศาสตร์นิวตัน ไปสู่กลศาสตร์ยุคใหม่ ส่งผลสะเทือนครั้งใหญ่ เป็นรากฐานนำมาสู่ทฤษฎีสัมพัทธภาพของไอน์สไตน์ การสร้างระเบิดปรมาณู พลังงานนิวเคลียร์ จนถึงควอนตัมคอมพิวเตอร์ในยุคปัจจุบัน ในเวลาเดียวกัน ซิกมันด์ ฟรอยด์ ก็ได้ตีพิมพ์งานว่าด้วย การแปลความฝัน (Interpretation of Dreams) ซึ่งเป็นจุดกำเนิดของวิชาจิตวิเคราะห์
ปี 1927-1928 ดาวคู่นี้กุมกันในราศีเมษ ควอนตัมฟิสิกส์ก็เติบโตอย่างก้าวกระโดดเมื่อนักวิทยาศาสตร์ อย่าง นีลส์ โบร์, แวร์เนอร์ ไฮเซนแบร์ก, แอร์วีน ชเรอดิงเงอร์, ว็อล์ฟกัง เพาลี, มัคส์ บอร์น ได้พัฒนาและนำเสนอทฤษฎีแนวคิดในเรื่องนี้อย่างต่อเนื่อง ไฮเซนแบร์กเรียกช่วงเวลานี้ว่า Copenhagen Interpretation งานสำคัญในช่วงนั้นเช่น หลักความไม่แน่นอนของไฮเซนแบร์ก (Heisenberg’s Principle of Indeterminacy), สมการคลื่นของชโรดิงเงอร์ (Schrödinger equation) และ หลักแห่งการเติมเต็มของโบร์ (Bohr’s Principle of Complimentary)

ในด้านการเมือง การพบกันของดาวพฤหัสและดาวยูเรนัส ตรงกับเหตุการณ์ปฏิวัติและสงครามสำคัญหลายครั้งในประวัติศาสตร์ ปี 1776 ที่อาณานิคมอเมริกาประกาศอิสรภาพ ก็เกิดขึ้นปีเดียวหลังการกุมกันของพฤหัสยูเรนัสในราศีมิถุนเมื่อ 8 มิถุนายน 1775
ถัดมาอีก 14 ปี การทลายคุกบาสตีล์เมื่อ 14 กรกฎาคม 1789 ที่เป็นจุดเริ่มต้นของการปฏิวัติฝรั่งเศสก็เกิดขึ้นหลังการกุมกันของดาวคู่นี้ในราศีสิงห์เมื่อ 29 มิถุนายน 1789 เพียงไม่กี่วัน และก่อนหน้านั้นเพียง 2 เดือน นายพลจอร์จ วอชิงตัน ก็ได้รับเลือกและสาบานตนเข้าดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีคนแรกของสหรัฐอเมริกาเมื่อ 30 เมษายน 1789

4 มีนาคม 1914 ดาวพฤหัสกุมกับดาวยูเรนัสในราศีกุมภ์ ปีนั้นเป็นปีที่เกิดสงครามโลกครั้งที่ 1 เมื่ออาร์ค ดยุก ฟรานซ์ เฟอร์ดินานด์ รัชทายาทแห่งอาณาจักรออสเตรีย-ฮังการี ถูกสังหารในซาราเจโว แล้วความขัดแย้งก็ลุกลามจนกลายเป็นสงครามโลก
8 พฤษภาคม 1941 ดาวพฤหัสกุมกับดาวยูเรนัสในราศีพฤษภ ปีนั้นสงครามโลกครั้งที่ 2 เข้าสู่จุดเปลี่ยน เมื่อเยอรมันยกกองทัพบุกโจมตีสหภาพโซเวียตในปฏิบัติการบาร์บารอสซาในเดือนมิถุนายน 1941 ตามด้วยช่วงปลายปี เมื่อญี่ปุ่นบุกโจมตีเพิร์ลฮาร์เบอร์ สหรัฐอเมริกา ในวันที่ 7 ธันวาคม 1941
ในปีเดียวกันกับการโจมตีเพิร์ลฮาร์เบอร์ในแปซิฟิก ที่ออสเตรเลีย มีการรวมตัวของสหภาพแรงงานเพื่อเรียกร้องการจ่ายค่าแรงเท่าเทียมกับสตรีหากทำงานเหมือนกับแรงงานชาย เรียกแคมเปญนี้ว่า Equal Pay and Equal Status ในช่วงนั้น ผู้ชายต้องไปเป็นทหารออกรบ ทำให้ผู้หญิงต้องออกมาทำงานในโรงงานอุตสาหกรรมเหมือนกับผู้ชาย ทำให้เกิดการเรียกร้องให้จ่ายค่าแรงอย่างเท่าเทียม ผลการรณรงค์ครั้งนั้นก็ประสบความสำเร็จ แรงงานสตรีได้รับค่าแรงเท่าเทียมกันมากขึ้น แต่ก็เป็นความสำเร็จเพียงชั่วคราว เพราะเมื่อสงครามจบ ค่าแรงที่เพิ่มให้กับผู้หญิงก็ถูกยกเลิกไป การเรียกร้องจ่ายค่าแรงเท่าเทียมนี้สอดคล้องกับราศีพฤษภที่ดาวทั้งคู่กุมกันในตอนนั้นพอดี
16 กุมภาพันธ์ 1997 ดาวพฤหัสกุมดาวยูเรนัสในราศีกุมภ์ หลังจากนั้นไม่กี่วัน 24 กุมภาพันธ์ ก็มีการประกาศข่าวใหญ่ทางวิทยาศาสตร์ คือความสำเร็จในการโคลนนิ่งแกะดอลลี่ ที่สก็อตแลนด์ เป็นครั้งแรกที่นักวิทยาศาสตร์สามารถโคลนนิ่งสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมสำเร็จ แกะดอลลี่ถูกโคลนนิ่งโดยใช้เซลส์จากต่อมน้ำนมของแกะตัวอื่น ความสำเร็จของแกะดอลลี่ได้นำมาพัฒนาต่อยอดสู่เทคโนโลยีสเต็มเซลล์ในปัจจุบัน

สำหรับประเทศไทย ปี 1997 เป็นปีที่เกิดวิกฤติเศรษฐกิจ เมื่อธนาคารแห่งประเทศไทยพ่ายแพ้ต่อนักเก็งกำไรค่าเงิน ต้องปล่อยเงินบาทลอยตัวเมื่อ 4 กรกฎาคม 1997 นำไปสู่วิกฤติเศรษฐกิจครั้งใหญ่ที่สุดของประเทศไทย ที่ต้องใช้เวลาหลายปีกว่าจะกลับคืนสู่สภาวะปกติ
รอบการพบกันของดาวคู่นี้ในปี 2010-2011 มีการค้นพบทางวิทยาศาสตร์ที่สำคัญคือ การที่ CERN ประกาศว่า สามารถดักจับปฏิสสาร (Antimatter) จากอะตอมไฮโดรเจนได้นานถึง 16 นาที 40 วินาที ปฏิสสารเป็นหนึ่งในปัญหาวิทยาศาสตร์ที่ลึกลับที่สุด ตามทฤษฎีแล้ว ตอนที่เกิดบิกแบง ทั้งสสารและปฏิสสารน่าจะถูกผลิตขึ้นในจำนวนที่เท่า ๆ กัน แต่โลกเรานั้นสร้างขึ้นจากสสาร และดูเหมือนว่าไม่มีปฏิสสารปรากฏอยู่

****** จบ ตอน 3 ******
บทความนี้เป็นบทความวิชาการประกอบการนำเสนอในงานสัมมนาสหวิทยาการวิจัยและนวัตกรรม มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลตะวันออก ครั้งที่ 1/2566 ในวันอาทิตย์ที่ 17 กันยายน 2566 ณ ห้องประชุมประชานารถ ชั้น 2 อาคาร 9 วิทยาเขตจักรพงษภูวนารถ กรุงเทพมหานคร
















การปัดใต้สุดของดวงอาทิตย์ คือการสิ้นสุดของการโคจรปัดลงทางใต้ในปีนั้น และเป็นจุดเริ่มต้นของการโคจรปัดขึ้นเหนือของปี จึงเปรียบเสมือนการเริ่มต้นปีใหม่ คล้ายๆกับในแต่ละวันที่ดวงอาทิตย์โคจรต่ำสุด (เมื่ออ้างอิงจากจุดที่เรายืนบนพื้นโลก) ซึ่งก็คือเวลาเที่ยงคืน ที่เราใช้เป็นจุดสิ้นสุดของวัน และเริ่มต้นเข้าสู่วันใหม่